මාළු හා ධීවරයා (The Fish and the Fisherman)

මාළු හා ධීවරයා

ඈත අතීතයේ, රජ දවසක්, එකල ශ්‍රාවස්තී නුවර වාසය කළ බරණැස් රජුගේ රාජධානියේ, සරුසාර ගංගාවක් ගලා බසිමින් තිබුණි. ඒ ගංගාව ධීවරයින්ට මෙන්ම සත්වයන්ටද ජීවය දුන් මහත් ධර්මිෂ්ඨ ගංගාවක් විය. ඒ ගංගා ඉවුරේ, ධර්මයට අනුව කටයුතු කළ, නමුත් ධනයක් හෝ දේපළක් නොමැති, දුප්පත් ධීවරයෙක් ජීවත් විය. ඔහු දිනපතා උදෑසන සිය පැටවු සහ දැල් රැගෙන ගංගාවට ගොස්, තම කුඩා බෝට්ටුවේ නැඟී මසුන් ඇල්ලීමට පිටත් විය. ඔහුගේ එකම අරමුණ වූයේ එදිනෙදා ජීවිතයට අවශ්‍ය ආහාර ටික සපයා ගැනීම පමණි.

එක් උදෑසනෙක, සිරප්පද අහසෙහි රන්වන් හිරු කිරණ විහිදුවමින් තිබියදී, ධීවරයා සිය පැටවු සකස් කරගෙන ගංගාවට බැස්සේය. ඔහු ගඟ මැදට ගොස්, සිය දැල් විසි කළේය. ඔහු බොහෝ වේලාවක් බලා සිටියද, මාළුන්ගේ ලකුණක්වත් පෙනුනේ නැත. ඔහුගේ සිතේ කලකිරීමක් ඇති විය. “අද දින මට මාළු ඇල්ලීමට වාසනාව නැද්දෝ?” ඔහු තමාටම කියා ගත්තේය. ඔහු නැවතත් සිය දැල් විසි කළේය. මෙවර, ඔහුට මහත් සේ දැනුනේ දැල් බර වී ඇති බවය. ඔහුගේ සිත සතුටින් පිරී ගියේය. “අද වාසනාව උදාවී ඇත! මේ දැල්වලින් මාළු ගොඩක් ලැබේවි.”

ඔහු මහත් වෙහෙසක් ගෙන දැල් ගොඩට ඇද්දේය. එහෙත්, ඔහුගේ බලාපොරොත්තු සියල්ල සුන් වී ගියේය. දැල්වලට හසුවී තිබුනේ එකම එක මාළුවෙකි. ඒ මාළුවාද සාමාන්‍ය මාළුවෙක් නොවීය. එය අතිශයින්ම විශාල, රන්වන් පැහැයෙන් දිදුලන, දිගු, රිදී පැහැති කොරල වලින් වැසී ගිය, අතිශයින්ම සුන්දර මාළුවෙකි. මාළුවාගේ ඇස් දෙක මඬලක මෙන් රතු පැහැයෙන් දිදුලමින් තිබුණි. ධීවරයා මාළුවා දෙස බලා මවිතයට පත් විය. මෙවැනි මාළුවෙක් ඔහු කවදාවත් දැක නැත.

“අහෝ! මේ මාළුවා නම් අතිශයින්ම අපූරුයි! මේ මාළුවා මට බොහෝ ධනයක් ගෙන දේවි,” ධීවරයා සතුටින් කියා ගත්තේය. ඔහු මාළුවා අතට ගෙන, ඊට මදක් බියෙන් මෙන්, “මා මගේ ස්වාමීනි, ඔබ කවුරුන්ද? ඔබ සාමාන්‍ය මාළුවෙක් නොවේ. ඔබ යම් දෙවියෙක්ද, යක්ෂයෙක්ද, නැතිනම් යම් මහා බලවතෙක්ද?” කියා ඇසීය.

මාළුවා ධීවරයා දෙස බලා, සිය රතු ඇස් වලින් ආලෝකයක් විහිදුවමින්, ඉතා මිහිරි ස්වරයෙන් කතා කළේය. “මාගේ මිත්‍ර ධීවරයාණෙනි, මා ගැන බිය නොවන්න. මා සාමාන්‍ය මාළුවෙක් නොවේ. මා යම් රජෙකුගේ දියණියකි. මාගේ පියා, යම් රජෙකුගේ ඇමතිවරයෙක්. අද දින මා මෙහි පැමිණියේ යම් මහා අභාග්‍යයකට මුහුණ දීමටය.”

ධීවරයා මාළුවාගේ කතාව අසා තවත් මවිතයට පත් විය. “එසේ නම්, මට කුමක් කළ යුතුද? ඔබ මාගේ අතට පත් වී ඇත්තේ යම් අභාග්‍යයකටද?”

“මාගේ මිත්‍ර, ඔබ මා මරා දැමීමට අදහස් නොකරන්න. මට යම් ආඥාවක් ඉටු කිරීමට ඉඩ දෙන්න. මාගේ පියා, යම් මහා රජෙකුගේ ඇමතිවරයෙකි. ඔහු අද දින මහා විපත්තිවලට මුහුණ දී සිටී. මාගේ මරණයෙන් ඔහුට තවත් දුකක් එකතු වනු ඇත. ඔබ මා මුදවා හැරියහොත්, මගේ පියා ඔබට ධනයෙන් සපයනු ඇත. ඔබ කිසි දිනෙක දුප්පත්කම අත් නොවිඳිනු ඇත.”

ධීවරයා මාළුවාගේ කතාව අසා කල්පනා කළේය. ඔහු දුප්පත් විය. ඔහුට ධනය අවශ්‍ය විය. එහෙත්, ඔහු ධර්මිෂ්ඨ විය. “මාගේ ස්වාමීනි, මා ඔබට කිසි හානියක් නොකරමි. ඔබ මාගේ අතට පත් වී ඇත්තේ යම් දෙවියෙකුගේ හෝ මහා බලවතෙකුගේ ආශිර්වාදයක් නිසාය. මා ඔබව මුදවා හරින්නම්.”

“එසේ නම්, මට එක් ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තබන්න. ඔබ මාගේ කතාව අන් කිසිවෙකුටත් නොකියන බවට. මා ගැන කිසිවෙකුත් නොදන්නා බවට. එසේ වුවහොත්, මගේ පියා ඔබට ධනයෙන් සපයනු ඇත.”

ධීවරයා මාළුවාට ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තැබුවේය. ඔහු මාළුවා සතුටින් ගංගාවට මුදා හැරියේය. මාළුවා සතුටින් ගඟට පැන, අතුරුදහන් විය. ධීවරයා සිතුවේ, “මා මාළුවා මුදා හැරියෙමි. එහෙත්, මට ධනයක් ලැබුණේ නැත. මේ මාළුවා මට බොරු කීවාද?”

ඔහු සිය පැටවු රැගෙන නිවසට ගියේය. ඔහුට එදින කිසිම මාළුවෙක් අල්ලා ගැනීමට නොලැබුණි. ඔහුගේ බිරිඳ ඔහුට කෑමට කිසිවක් නොතිබූ නිසා කලබල විය. ධීවරයා සිය බිරිඳට මාළුවා ගැන කීවේය. ඔහුගේ බිරිඳ කෝපයට පත් විය. “අනේ, දුප්පත්කමට පත් වූ මාගේ ස්වාමීනි! ඔබ මෙතරම් සුන්දර, මෙතරම් විශාල මාළුවෙක් අතට පත් කරගෙන, ඊට බොරු භාරයක් දී, ඊට අසරණව සිටියාද? ඔබ ඊට අසරණව සිටීමෙන්, අපට ධනයක් ලැබුණේ නැහැ.”

“මාගේ ආදරණීය බිරිඳ, මා ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තැබුවා. මා ධර්මය උල්ලංඝණය කරන්නේ නැහැ.”

“එසේ නම්, ධර්මය නිසා අපට දුප්පත්කමට පත් වීමට සිදුවේවි.”

පසුදා උදෑසන, ධීවරයා යළිත් සිය පැටවු රැගෙන ගංගාවට ගියේය. ඔහු සිය දැල් විසි කළ විට, ඔහුට මහත් සේ දැනුනේ දැල් බර වී ඇති බවය. ඔහු දැල් ගොඩට ඇද්ද විට, ඔහුට අතිශයින්ම පුදුමයක් දැනුනි. දැල්වලට හසුවී තිබුනේ රන් කාසි, මුතු, මැණික්, හා අතිශයින්ම වටිනා ස්වර්ණාභරණ ගොඩකි. ධීවරයා සතුටින් පිනා ගියේය. “අහෝ! මේ මාළුවා මා ගැන සිතා ඇත!”

ඔහු එම ධනය රැගෙන නිවසට ගියේය. ඔහුගේ බිරිඳ එය දැක සතුටින් කඳුළු සැලුවාය. ඔවුන් ධනයෙන් සපිරි, සතුටින් ජීවත් විය. ධීවරයා දිනපතා මාළුවාට ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තබා, ධනය ලබා ගත්තේය. ඔහු කිසි දිනෙක මාළුවා ගැන කිසිවෙකුටත් කීවේ නැත. ඔහුගේ බිරිඳද ඊට එකඟ විය. ඔවුන් ධනයෙන් සපිරි, සතුටින් ජීවත් විය.

දිනක්, ධීවරයා මාළුවාගෙන් ධනය ලබා ගන්නා බව යම් රජුගේ ඇමතිවරයෙක් දුටුවේය. ඔහු ඊට කල්පනා කළේය. “මේ ධීවරයාට මේ තරම් ධනයක් ලැබෙන්නේ කෙසේද? ඔහු යම් රහසක් සඟවනවා.”

ඇමතිවරයා ධීවරයා පසුපස ගියේය. ඔහු ධීවරයා ගංගාවට ගොස්, මාළුවාට ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් දී, ධනය ලබා ගන්නා ආකාරය දුටුවේය. ඇමතිවරයා ධීවරයා අල්ලා ගත්තේය. “අනේ ධීවරයාණෙනි, ඔබ මා ගැන කිසිවෙකුටත් නොකියන බවට මා ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තැබුවා. ඔබ එය කඩ කළා!” මාළුවා කෝපයෙන් කීවේය.

“මා ස්වාමීනි, මා ධර්මය කඩ කළේ නැහැ. මා ධනය ලබා ගත්තේ ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තබා පමණයි. ඔබ ධනය ලබා දෙන බවට මා විශ්වාස කළා.”

“අනේ ධීවරයාණෙනි, මාගේ පියා යම් මහා රජෙකුගේ ඇමතිවරයෙකි. ඔහුට මාව අහිමි වී ඇත. ඔහු මා වෙනුවෙන් බොහෝ දුක් විඳිනවා. ඔබ මා මුදවා හැරියා. මාගේ පියා ඔබට ධනයෙන් සපයන බවට මා පොරොන්දු වුණා. එහෙත්, ඔබ මාගේ රහස මාගේ පියාට හෙළි කළා. එම නිසා, මාගේ පියා ධනය ලබා දීම නවත්වනු ඇත.”

“මා ස්වාමීනි, මා ධනය ලබා ගත්තේ ධර්මය නිසා. ඔබ ධනය ලබා දෙන බවට මා විශ්වාස කළා.”

ධීවරයා ධනය ලබා ගැනීම නැවැත්වීය. ඔහු යළිත් දුප්පත් විය. ඔහු මාළුවාට සිය ධර්මිෂ්ඨ භාරය කඩ කළ බවට චෝදනා කළේය. මාළුවා ධීවරයාට කියා සිටියේ, “මාගේ ධර්මිෂ්ඨ භාරය මාගේ පියාට හෙළි කිරීමෙන් ඔබ ධර්මය කඩ කළා. එම නිසා, ඔබ ධනය අහිමි කරගත්තා.”

ධීවරයා සිය බිරිඳට මාළුවාගේ කතාව කීවේය. ඔහුගේ බිරිඳ දුක් විය. “අහෝ, මාගේ ස්වාමීනි! ඔබ ධනය අහිමි කරගත්තා.”

“මාගේ ආදරණීය බිරිඳ, මා ධර්මය උල්ලංඝණය කළේ නැහැ. මා මාළුවාට ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තැබුවා. මාගේ ධර්මිෂ්ඨ භාරය මා ආරක්ෂා කළා.”

ධීවරයා සිය දුප්පත්කම පිළිගෙන, යළිත් සිය පැටවු රැගෙන ගංගාවට ගියේය. ඔහු මාළුවාට ධර්මිෂ්ඨ භාරයක් තැබුවේ නැත. ඔහු මාළුවාගේ කතාව අන් කිසිවෙකුටත් නොකීවේය. ඔහු මාළුවාට ධනය ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ නැත. ඔහු සිය ධර්මය රැක ගත්තේය. ඔහු සතුටින් සිය දුප්පත් ජීවිතය ගත කළේය. ඔහුට ධනය තිබුණේ නැත, එහෙත් ඔහුට ධර්මය තිබුණි. ධර්මය යනු අතිශයින්ම වටිනා ධනයකි.

කතාවේ කදිම ධර්ම කරුණ

අන් අයට ධර්මය අනුව කටයුතු කිරීමෙන්, අපට ධනය ලැබෙනවා. එහෙත්, ධර්මය අනුගමනය කිරීම, ධනයට වඩා වටිනාය. ධර්මය යනු අතිශයින්ම වටිනා ධනයකි.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙස

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ මෙම කතාවේ ධර්මිෂ්ඨ ධීවරයාණන් ලෙස උපත ලබා, ධර්මය අනුව කටයුතු කිරීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දුන් සේක.